Zayıf yen bir transferdir: hanehalkından ihracatçıya. Bunun bir yüzü parlak. Nikkei Haziran 2026'da 72.832 ile 1989'daki balon zirvesinin 1,87 katına çıktı, Eylül 2026'da 64 binin üzerinde; Ağustos ihracatı yapay zekâ çipleri için ekipman ve malzeme talebiyle beklentileri aştı; sendikalar 2026 baharında üçüncü yıl üst üste yüzde beşin üzerinde zam aldı. Sony'nin ve Toyota'nın hantallaştığı anlatısı 2010'larda kaldı, 2026'nın Japonya'sı dünyanın yarı iletken tedarik zincirinde boğaz noktası tutan bir ülke. Diğer yüz, dört yıllık bir erime: 2022'den 2025'e reel ücretler her yıl geriledi, 2023'te iki buçuk puan, 2025'te 1,3; OECD'nin sabit fiyatlı yıllık ücret serisinde 2025, 2019 zirvesinin yüzde üç buçuk altında. Japon ücretinin anatomisi bu erimeyi gizler: yılda iki ikramiye - Haziran ve Aralık'ta taban maaşın iki katı - kârla şişer, taban maaş ise on yılda nominal olarak yüzde on beş artıp reel olarak yerinde sayar. Aralık 2025 ikramiyesi serinin rekoru; sıradan bir ayın maaşı 2016'daki alım gücünde.
2026 bu resmi değiştirdi ama düzeltmedi. Reel ücret Ocak'ta on üç ay sonra ilk kez artıya geçti, Temmuz'da 2,4 ile beş yılın en güçlüsü. Ne var ki artının büyük kısmı paydadan geldi: Temmuz 2025'te 3,6 olan fiyat deflatörü Temmuz 2026'da 2,2'ye indi - sübvansiyon, pirinçte baz etkisi, bir süre tutulan kur. Momentum döndü, seviye dönmedi; ve düşüşü yaratan üç bileşen - zayıf yen, pahalı enerji, gecikmeli ücret - 156'daki kurla, yüz dolara yürüyen petrolle ve biten sübvansiyonla yeniden kuruluyor. Bu iki Japonya'nın en ilginç kesişimi hanehalkının kendi cüzdanında. Tasarrufun ahlaki bir erdem, israfın utanç sayıldığı bir toplum, 2024'te vergiden muaf yatırım hesabı NISA'yla bir yılda 18 trilyon yen piyasaya taşıdı ve bunun büyük kısmı yabancı hisse fonlarına gitti. Tasarruf toplumu yatırım toplumuna dönüştü ama kendi parasına değil, dolara yatırarak. Kendi enflasyonundan kaçan sıradan Tokyo sakini, farkında olmadan kendi merkez bankasının kur savunmasına karşı pozisyon aldı.
Arka planda, saat gibi çalışan demografi: 2025'te 671 bin doğum, tarihin en düşüğü; ölümler bir milyon altı yüz bin, doğal azalma dokuz yüz bine yaklaştı; medyan yaş elli, doğurganlık 1,14. Her yedi evden birinin boş durduğu - 2023 sayımında dokuz milyon konut, bunun 3,85 milyonu ne kiralık ne satılık —, yılda yetmiş altı bin kişinin evinde tek başına öldüğü - 2024 polis kayıtları, dörtte üçü altmış beş yaş üstü -, birim fiyatı bebek bezinin iki buçuk katı olan yetişkin bezinin en büyük üreticide 2011'den beri bebek bezinden çok satıldığı bir ülke bu; çünkü altmış beş yaş üstü otuz altı milyon kişiyken on beş yaş altı on dört milyon, ve Eylül 2025'te altmış beş yaş üstü nüfus bile azalmaya başladı. Böyle bir ülkenin merkez bankası faiz artırdığında fatura kime çıkar?
Japonya'nın merkezî ve yerel borç stoku 2026 mali yılının sonunda 1.344 trilyon yene, millî gelirinin iki katından fazlasına ulaşacak; dünyanın en borçlu ekonomisi. Sıfır faiz çağında bu borç bedavaydı. Artık değil: 2026 mali yılı bütçesinde borç servisi 31,3 trilyon yen; Maliye Bakanlığı 2027 için 36,6 trilyon istiyor, bunun 16,6 trilyonu faiz ve hesap yüzde 3,8'lik bir varsayılan faizle yapılmış, otuz yılın en yükseği. Bakanlığın kendi tahmini net: uzun vadeli faizde her bir puan, orta vadede yılda üç trilyon yen ek faiz. Vergi geliri 2025 mali yılında 84 trilyon yen ile rekor kırdı ama faiz ödemesi vergi gelirinin beşte birine yürüyor.
Bu arada kendi tahvil piyasası çıpasını kaybediyor. On yıllık Japon tahvili 3 Eylül 2026'da 3,02 ile 1996'dan beri görülmemiş bir seviyeye çıktı; otuz yıllık 4,19 ile ihraç edildiği 1999'dan beri en yüksek noktasında. Ocak 2026'da hükûmetin harcama ve vergi indirimi planları on yıllığı tek günde 26 baz puan oynattı, 2027 için masada gıdada tüketim vergisini sekizden bire indirme planı var. Dört büyük hayat sigortacısının devlet tahvili portföyündeki kâğıt zararı 15 trilyon yeni aştı. Merkez bankası ise elindeki tahvil stokunu 2024'ten beri yüzde on beş eritti, aylık alımlarını üçte birine indirdi; artık fiyatı tutan kimse yok.
Koridor burada daralıyor. Faizi artırmazsa yen düşer, enerji ve gıda faturası büyür, halk fakirleşir. Artırırsa borç servisi patlar, sigortacıların ve bankaların bilançoları erir ve sıfır kuponlu tahvil dağının üstünde oturan merkez bankasının kendisi, rezervlere ödediği faiz portföy getirisini aşınca zarar yazmaya başlar. Buna mali baskınlık denir: bir merkez bankasının, devletin borç yükü yüzünden, doğru bildiği politikayı uygulayamaz hâle gelmesi. Finans tarihinin gördüğü en dar koridorlardan biri bu ve Japonya, 18 Eylül 2026'da, koridorun tam ortasındaydı. Öyleyse bu koridor hangi sıkışmayı üretir?